Passief beleggen, actief betalen

De kritische vraag is eenvoudig: als een pensioenfonds voor een deel van zijn beleggingen de index volgt, welke werkzaamheden blijven er dan over, wat kosten die en wat leveren ze deelnemers op? Zonder die uitleg kun je moeilijk beoordelen of de rekening redelijk is. Een lage productvergoeding alleen geeft daarop geen antwoord.

1. Een index volgen is nog geen pensioenbeheer

Bij passief beleggen is het doel een gekozen index zo goed mogelijk te volgen. Bij actief beheer maakt een beheerder eigen beleggingskeuzes, bijvoorbeeld met het doel een gekozen maatstaf te verslaan. De AFM-leidraad uit 2011 beschrijft dat de totale kosten van passief beleggen doorgaans lager zijn. Dat is hier basisuitleg, geen nieuw onderzoek naar fondsprestaties in 2026.

Een ETF is bovendien niet automatisch passief. Er bestaan ook actief beheerde ETF’s. ETF verwijst naar een beursverhandelde fondsstructuur; de beleggingsstrategie bepaalt wat er met het geld gebeurt. Volgens Investor.gov kunnen ETF’s sterk verschillen in spreiding. Alleen het etiket vertelt je dus onvoldoende over het risico.

Een losse ETF en een pensioenregeling beantwoorden verschillende vragen. De ETF is een beleggingsproduct. Een pensioenfonds moet daarnaast keuzes maken over zijn totale beleggingsbeleid, de uitvoering en het toezicht daarop. Een index volgen binnen een portefeuille neemt die verantwoordelijkheid niet weg.

DNB beschrijft een beleggingscyclus met doelstellingen, risicohouding, beleid, uitvoering, monitoring en evaluatie. Ook bij uitbesteding moet het mandaat aansluiten op het beleid. Dat zijn taken waarvoor een fonds kosten kan maken. De vraag blijft hoe het die kosten onderbouwt.

2. Wat staat er op de pensioenrekening?

De lopende kosten van één particuliere ETF naast alle kosten van een pensioenregeling zetten, levert geen eerlijke vergelijking op. Je vergelijkt dan een onderdeel met een geheel.

De AFM onderscheidt drie kostencategorieën. Dit is de uitsplitsing waarmee je de rekening kunt beoordelen:

Vraag daarom niet alleen om een laag percentage, maar om een begrijpelijke rekening. Welke kosten horen bij de passieve beleggingen? Welke bij andere onderdelen? Zijn bedragen vergelijkbaar, of verschillen portefeuille, dienstverlening en verslagperiode? Een totaal zonder toelichting maakt die afweging lastig.

3. Wie beoordeelt het risico én het nettoresultaat?

De keuze voor een index en de verdeling over beleggingscategorieën blijven keuzes. Een fonds kan de index nauwkeurig volgen en toch een portefeuille hebben die niet bij zijn doelstellingen past. ‘De index gevolgd’ is daarom een beperkte prestatiemaatstaf.

Lage kosten bieden geen bescherming tegen koersdalingen. Andersom bewijst een hogere vergoeding niet dat actief beheer beter is. Kijk naar het nettoresultaat, de gekozen vergelijkingsmaatstaf en het bijbehorende risico. Eén gunstig beursjaar is geen volledige beoordeling van het beheer.

Een professionele beheerder mag worden gevraagd welke dienstverlening en resultaten tegenover de kosten staan. DNB noemt concrete prestatie-indicatoren bij de selectie en beoordeling van externe vermogensbeheerders. De AFM vraagt kosten in samenhang met beleid, rendement en risico toe te lichten.

Conclusie: Passief beleggen kan een goede keuze zijn. De onderbouwing ervan verdient actieve controle. Wie pensioengeld beheert, moet de rekening én de gemaakte keuzes kunnen uitleggen.